Het sinterklaasfeest sneuvelt niet door de zwartepietdiscussie, maar door gebrek aan handen

Steeds meer personeelsverenigingen slaan het sinterklaasfeest over. Bij bedrijven, bij instellingen, bij sportverenigingen. Als ik vraag waarom, komt de zwartepietdiscussie vaak als eerste ter sprake. Te gevoelig, te veel gedoe, voor je het weet heb je ruzie in de kantine.

Ik geloof daar weinig van. Niet omdat die discussie niet bestaan heeft, maar omdat hij allang niet meer de reden is. De echte reden is prozaïscher. Er zijn steeds minder vrijwilligers en bestuursleden die de kar willen trekken. En wie te weinig handen heeft, schrapt het feest liever helemaal. Dat scheelt geld én heel veel gedoe.

De discussie is juist aan het uitdoven

Kijk naar de cijfers. In 2023 werd er nog in één plaats in Nederland gedemonstreerd. In 2024 zag Kick Out Zwarte Piet af van demonstraties bij de intochten. Na 5 december 2025 heeft KOZP zichzelf opgeheven.

Dat is geen smeulend vuur. Dat is een discussie die zijn eigen einde heeft gevonden. Toch werkt het beeld van tien jaar geleden nog door in de hoofden van bestuurders. Men vreest een rel die er niet meer komt.

Scholen stoppen niet, ze passen aan

Scholen vieren gewoon door. Ze kiezen voor roetveegpiet, voor de traditionele piet of voor een combinatie. In de grote steden overheerst roetveegpiet, in middelgrote steden en dorpen zie je vaker de traditionele piet. Dat besluit nemen ze per school, in overleg met team en ouders.

Bij veel scholen leeft de discussie nauwelijks. Een bestuursvoorzitter van een onderwijsstichting gaf aan dat het bij hen vooral speelde omdat de media erover berichtten.

Daar zit de les voor elke feestcommissie. Wie wil vieren, vindt een vorm. Het is een kwestie van één keer met elkaar om tafel en een keuze maken.

Wat wél meespeelt is geld

Hier moet ik eerlijk zijn. Er is een reden die wel hout snijdt. Nederlandse bedrijven bezuinigen breed op extraatjes voor personeel. Personeelsfeesten, bedrijfsuitjes, sinterklaasvieringen en kerstpakketten verdwijnen bij veel werkgevers.

Bij vervoerder Qbuzz werd begin 2025 besloten de bijdrage voor de sinterklaasviering niet voort te zetten. De viering van 2025 ging niet door, terwijl de uitnodiging al was verspreid. Dat is geen principiële keuze. Dat is een streep door een begrotingsregel.

Een budget dat krap is, is nog geen budget dat weg is. Maar een krap budget maakt wel kritisch. En dan wordt de vraag: wat krijgen we er eigenlijk voor terug?

Wat ook meespeelt is sfeer

Uit onderzoek onder het Hart van Nederland-panel van november 2025 blijkt dat 47 procent vindt dat het sinterklaasfeest minder leuk is geworden door de protestacties. Acht procent vindt dat het feest juist in positieve zin is veranderd.

Dat is een gevoel dat blijft hangen, ook nu de aanleiding verdwenen is. Organisatoren zijn huiverig geworden. Niet omdat ze nu problemen verwachten, maar omdat het feest in hun hoofd zijn vanzelfsprekendheid kwijt is.

Dat gevoel is reëel. Alleen is het geen argument om te stoppen. Het is een argument om er iets moois van te maken.

En de achterban is veranderd

Er speelt nog iets, en dat is geen kwestie van discussie of budget. De achterban van een personeelsvereniging is een gemêleerder gezelschap geworden. Collega’s met verschillende culturele achtergronden, met verschillende tradities thuis, met kinderen die het feest van huis uit niet meekrijgen.

Voor een deel van hen is Sinterklaas geen vanzelfsprekend feest, maar een gebruik van een ander. Niet iets om bezwaar tegen te maken, wel iets waar je minder makkelijk warmloopt. De belangstelling neemt daardoor af, simpelweg omdat het feest minder mensen in de zaal persoonlijk raakt.

Dat is een nuchtere constatering, geen verwijt. Het betekent wel dat een commissie zich afvraagt voor wie ze het eigenlijk organiseert. En dat die vraag eerlijker te beantwoorden is als er iets staat waar iedereen naar kan kijken, ongeacht wat er thuis gevierd wordt.

De echte drempel is het tekort aan handen

Hier wringt het. Aan kennis ontbreekt het niet. Veel organisaties hebben een draaiboek klaarliggen met alle te nemen stappen, en entertainment staat daar gewoon in. Maar een sinterklaasfeest organiseren is veel werk. Een zaal, een Sint, cadeautjes, iets te drinken, pepernoten. En dat moet iemand dóen. Als de personeelsvereniging nog uit drie mensen bestaat die er hun avonden in steken, is de rek er snel uit.

Het gevaarlijkste moment is het wachten. Kinderen van drie tot acht wachten slecht. Ze worden onrustig, ze gaan rennen, ouders gaan corrigeren. Als Sinterklaas dan eindelijk binnenkomt, is de helft van de zaal al over zijn hoogtepunt heen. En dat is precies het moment waarop een commissie met te weinig mensen het niet meer in de hand heeft.

Een middag die zo verloopt voelt als weggegooid budget. En een commissie die dat één keer heeft meegemaakt, begint er het jaar daarop niet meer aan. Geen feest scheelt geld en vooral heel veel gedoe. De zwartepietdiscussie is dan een nette reden om het niet te hoeven zeggen.

Staat het programma, dan verdwijnt de twijfel

Ik speel al jaren poppentheater, ook op sinterklaasfeesten. Wat ik daar zie is steeds hetzelfde. Zodra er iets te kijken valt, zakt de onrust weg. Kinderen gaan zitten. Ze reageren, ze roepen, ze waarschuwen de poppen als er gevaar dreigt. En de volwassenen vergeten de tijd.

Ik speel in een klassieke poppenkast en blijf daarbij zelf onzichtbaar. Dat is geen detail. Zodra je de speler ziet, verdwijnt de illusie dat de poppen echt leven. Blijf je eruit, dan blijft die illusie overeind. Dat is precies wat een zaal vol wachtende kinderen stil krijgt.

Een voorstelling van een half uur met Sint en Piet overbrugt het wachten en vult een flink deel van het programma. Juist als je weinig handen hebt, is dat de makkelijkste oplossing. Ik heb een mobiele poppenkast, dus ik kan spelen in een kantine, een gymzaal, een clubhuis of een vergaderruimte. De organisatie heeft er verder geen omkijken naar. Ik kom, ik bouw op, ik speel, ik ruim op.

Onder mijn eerdere opdrachtgevers zitten de Gemeente Hilversum en Stichting Kinderopvang Amersfoort. Een reactie achteraf: “Ik wil u nogmaals hartelijk bedanken voor uw inzet en enthousiasme. De kinderen hebben ontzettend genoten van uw optreden; het was een groot succes!”

 Tot slot

De zwartepietdiscussie is niet de reden dat het sinterklaasfeest verdwijnt bij personeelsverenigingen. Die discussie is bezig uit te doven en scholen laten zien dat je er gewoon een vorm voor kiest. Wat overblijft is een krapper budget, een achterban die diverser is geworden en een handjevol vrijwilligers dat de kar moet trekken.

Dat laatste is op te lossen. Met een programmaonderdeel dat uit handen genomen wordt, wordt het feest de moeite waard zonder dat het gedoe oplevert. En dan is dat budget ineens geen twijfelgeval meer, maar een middag waar mensen weken later nog over praten.

Speelt dit bij jullie dit jaar? Laat het me weten, dan denk ik vrijblijvend mee over de invulling van het programma en wat daarbij past. De prijs hangt af van de voorstelling, de locatie en het aantal keer dat ik speel, dus die reken ik graag voor je uit.